(Chinhphu.vn) - Năm 2025, TPHCM cần có bước đột phá căn bản, đưa nền kinh tế Thành phố tăng trưởng với tốc độ cao và bền vững.

Năm 2024 đánh dấu sự chuyển mình khá ngoạn mục của nền kinh tế TPHCM, tăng trưởng kinh tế của Thành phố đạt mức 7,17% GDP, cao hơn năm 2023 (5,81%), đặc biệt, Thành phố đã nghiên cứu triển khai sắp xếp lại bộ máy, cải thiện môi trường kinh doanh, đưa ra các quyết sách quan trọng, tạo tiền đề cho giai đoạn "cất cánh" mới từ năm 2025.
 

Tăng trưởng kinh tế Thành phố giai đoạn 2019 - 2024

Những tiền đề cho giai đoạn mới

Tăng trưởng kinh tế

Năm 2023, tăng trưởng kinh tế của Thành phố chỉ đạt 5,81% GDP, thấp hơn nhiều so với mục tiêu từ 7,5 - 8,0%. Đầu năm 2024, Thành phố đứng trước những thách thức lớn, vừa phải cải thiện tốc độ tăng trưởng, vừa cấu trúc lại nền kinh tế cho giai đoạn phát triển mới. Với những nỗ lực vượt bậc, tăng trưởng kinh tế Thành phố đã được cải thiện qua từng quý, quý I tăng 6,79%; quý II tăng 6,53%; quý III tăng 7,36% và quý IV ước tăng 7,92%; và tăng trưởng GDP Thành phố về đích ước đạt 7,17%.

Mặc dù tăng trưởng kinh tế Thành phố năm 2024 chưa như kỳ vọng (mục tiêu 7,5 - 8,0%), song bức tranh kinh tế Thành phố đã bước đầu khởi sắc: Tăng trưởng ở tất cả các khu vực kinh tế, trong đó khu vực nông lâm thủy sản tăng 0,12%, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 6,89%, khu vực thương mại dịch vụ tăng 7,7%, thuế sản phẩm tăng 5,14%; mật độ kinh tế Thành phố vẫn tiếp tục đứng đầu cả nước, với 1 km² trên địa bàn TPHCM tạo 848,7 tỷ đồng giá trị tăng thêm; xuất khẩu ước đạt 46 tỷ USD, tăng 8,3% so với năm 2023; tổng thu ngân sách nhà nước của Thành phố ước đạt 508.553 tỷ đồng, bằng 105% dự toán.

Tăng trưởng xanh và kinh tế số là điểm nhấn nổi bật

Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của Thành phố năm 2024 ước tăng 7,3% so với cùng kỳ. Đặc biệt, 4 ngành công nghiệp trọng điểm của Thành phố gắn với đổi mới công nghệ tiên tiến tăng trưởng khá, đạt 7,6%.Đóng góp vào mức tăng trưởng khá cao của khu vực thương mại dịch vụ (7,7%), tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng năm 2024 của Thành phố tăng 10,7%, trong đó dịch vụ lữ hành tăng 55%, bán lẻ hàng hóa tăng 11%.

Hoạt động thu hút du lịch của Thành phố với các biện pháp đột phá (phát triển du lịch thông minh, phát hành cẩm nang sản phẩm du lịch đặc trưng và ra mắt điểm đến du lịch cộng đồng, tăng cường hợp tác và phát triển du lịch liên vùng, các biện pháp kích cầu du lịch, v.v…). Năm 2024, tổng thu du lịch của Thành phố đã tăng 18,8% so với cùng kỳ năm 2023, khách du lịch quốc tế đạt 6 triệu lượt, tăng 20% so với cùng kỳ 2023.

Tăng trưởng xanh và kinh tế số cũng là điểm nhấn nổi bật của TPHCM trong năm 2024, đóng góp vào sự gia tăng động lực phát triển của Thành phố.

Tăng trưởng xanh là mục tiêu hàng đầu đối với phát triển đô thị hiện đại TPHCM. Một loạt chủ trương phát triển Kinh tế xanh đã được lãnh đạo TPHCM triển khai trong năm 2024: Đẩy mạnh tái cấu trúc cơ cấu kinh tế Thành phố gắn với tăng trưởng xanh, đổi mới sáng tạo; Phê duyệt các đề án phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật, văn hóa - xã hội; Tổ chức các sự kiện: Diễn đàn kinh tế Thành phố lần thứ 5, "Chuyển đổi công nghiệp - động lực mới cho phát triển bền vững TPHCM; Diễn đàn và triển lãm "Kinh tế xanh năm 2024" (GEFE 2024); Hội nghị kêu gọi đầu tư và phát triển tăng trưởng xanh phối hợp với Ngân hàng Thế giới),…

Năm 2024, TPHCM đã ban hành 8 kế hoạch về triển khai Chuyển đổi số và Đô thị thông minh, đồng thời vận hành chính thức 9 nền tảng số, triển khai đầu tư hạ tầng số mạnh, an toàn… Kinh tế số của Thành phố tiếp tục gia tăng tỉ trọng đóng góp vào GRDP, khoảng 22% (năm 2021: 15,38%, 2022: 18,66%, 2023: 21,5%).
 

Năm 2024, TPHCM chính thức vận hành tuyến Metro số 1 - Ảnh: VGP

Bước tiến quan trọng về giao thông

Ngày 22/12/2024, TPHCM chính thức vận hành tuyến Metro số 1 nối liền Bến Thành - Suối Tiên, dài 19,7 km, đây được coi là bước đột phá của giao thông Thành phố, khởi đầu cho việc phát triển hệ thống metro tại đô thị hiện đại từ 2025 - 2035 với chiều dài dự kiến 355 km.

Cũng trong năm 2024, nhiều dự án hạ tầng giao thông của Thành phố đã "về đích" như: Hầm chui kết nối nhà ga T3 "giải cứu" kẹt xe tại sân bay Tân Sơn Nhất; Thông xe hầm chui nút giao thông Nguyễn Văn Linh - Nguyễn Hữu Thọ… Cùng với đó, Thành phố tập trung đẩy mạnh các biện pháp phát triển "giao thông xanh" thân thiện với môi trường.

Thực hiện Nghị quyết 98 và cải cách bộ máy

Năm 2024, Thành phố cũng đã chủ động triển khai và tận dụng lợi thế từ Nghị quyết 98 của Quốc hội để gia tăng quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, khai thông các điểm nghẽn trong quản lý và phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với thực hiện Nghị quyết 98/2023/QH15, TPHCM đã chủ động thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ về sắp xếp, tinh giảm bộ máy hành chính, nhằm nâng cao hiệu quả, hiệu lực của bộ máy quản lý, tạo môi trường thuận lợi cho tăng trưởng và phát triển KT - XH.

Kết thúc năm 2024, TPHCM cũng đã hoàn thành việc sắp xếp, sáp nhập 80 phường thành 41 phường mới (giảm 39 phường), đồng thời tinh gọn được bộ máy nhân sự cấp phường của Thành phố.
 

Một số ngành công nghiệp trọng điểm của Thành phố tăng trưởng chậm lại - Ảnh: VGP

Thách thức, bất cập

Bên cạnh những thành tựu quan trọng về tăng trưởng và tạo động lực mới cho phát triển KTXH Thành phố, năm 2024, kinh tế Thành phố vẫn đứng trước những thách thức, bất cập, thậm chí tụt hậu so với tiềm năng và yêu cầu phát triển.

Thứ nhất, tăng trưởng kinh tế năm 2024 cao hơn năm 2023 (7,17% so với 5,83%), nhưng chưa đạt mục tiêu đề ra (7,5 - 8,0%) và quan trọng hơn là chưa tương xứng với tiềm năng và yêu cầu phát triển của Thành phố.

Nếu nhiều năm trước đây, tăng trưởng kinh tế của TPHCM thường gấp rưỡi (1,5 lần) tăng trưởng kinh tế của cả nước, thì những năm gần đây khoảng cách này ngày càng thu hẹp lại, năm 2024, khoảng cách này chỉ còn 0,08% (7,17% so với 7,09% của cả nước). Năm 2025, kỳ vọng tăng trưởng kinh tế của cả nước trên 8,0% và Thành phố đạt từ 9 - 10%, nếu đạt được mục tiêu này, thì tăng trưởng kinh tế của Thành phố và cả nước mới đáp ứng kỳ vọng và yêu cầu tăng trưởng trong giai đoạn mới.

Thứ hai, các động lực tăng trưởng kinh tế của Thành phố chưa được phát huy mạnh mẽ, một số động lực quan trọng hoặc chưa được khơi thông "điểm nghẽn" hoặc có biểu hiện chững lại.

Số doanh nghiệp giải thể trên địa bàn Thành phố năm 2024 so với cùng kỳ năm 2023 tăng 3,6%, doanh nghiệp tạm ngưng hoạt động tăng 17,2%; số doanh nghiệp thành lập mới giảm 1,2% về số lượng và 16,6% về vốn đăng ký. Tính chung, tổng vốn đăng ký và bổ sung năm 2024 ước đạt 740.000 tỷ, giảm 29,1% so với cùng kỳ. 

Mặc dù TPHCM vẫn là địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút FDI với tổng vốn đầu tư hơn 58,4 tỷ USD, chiếm 11,8% tổng vốn đầu tư của cả nước, nhưng năm 2024, tính chung cả vốn thu hút dưới hình thức cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và vốn thu hút được qua hình thức góp vốn, mua cổ phần, mua lại phần vốn góp của doanh nghiệp trong nước, Thành phố thu hút ước đạt 4,85 tỷ USD, giảm 18,9% so với cùng kỳ năm 2023.

Việc giải ngân đầu tư công của Thành phố vẫn gặp khó khăn, vướng mắc. Tính chung cả năm 2024 vốn đầu tư công từ ngân sách Nhà nước ước thực hiện hơn 54.585 tỷ đồng (kế hoạch hơn 79.000 tỷ đồng).

Các ngành công nghiệp trọng điểm của Thành phố, một số ngành tăng trưởng chậm, đặc biệt là ngành công nghiệp cơ khí (giảm 5,2% so với cùng kỳ năm 2023). Một số ngành công nghiệp truyền thống cũng tăng trưởng khá thấp.

Thứ ba, mặc dù có nhiều cố gắng chủ động đột phá, song do đang trong giai đoạn triển khai nhiều Nghị quyết, chính sách quan trọng, nên năm 2024 Thành phố vẫn chưa có bước đột phá mới trong vận hành thể chế quản lý kinh tế, chưa tạo được xung lực đồng bộ cho sự "chuyển mình" mạnh mẽ của nền kinh tế vốn có truyền thống năng động, giàu sáng tạo.
 

TPHCM cần triển khai mạnh mẽ hệ thống hạ tầng giao thông - Ảnh: VGP

6 giải pháp đột phá

Bước vào giai đoạn mới, cùng với cả nước, năm 2025, TPHCM cần có bước đột phá căn bản, đưa nền kinh tế Thành phố tăng trưởng với tốc độ cao và bền vững. Có thể khẳng định, tiềm năng - thế mạnh và các động lực cho bước đột phá trong năm 2025 đã hội tụ, quyết tâm của lãnh đạo Thành phố cùng sự kỳ vọng và đồng hành của người dân Thành phố đã được thể hiện mạnh mẽ, vấn đề còn lại là các quyết sách và hành động cụ thể. Thành phố cần tập trung triển khai một số giải pháp:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế quản lý kinh tế, cải cách bộ máy quản lý hành chính tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, cần được thực hiện kịp thời từ đầu năm 2025. Đây là điều kiện tiên quyết để tạo ra động lực mới thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế Thành phố trong năm 2025 và các năm tiếp theo.

Thứ hai, cần bổ sung và phát huy mạnh mẽ các động lực tăng trưởng kinh tế của Thành phố, mà các tiền đề đã được chuẩn bị từ các năm trước, đặc biệt là năm 2024, cụ thể: (i) Tái cấu trúc nền kinh tế theo chiều sâu, gắn với đổi mới sáng tạo và công nghệ hiện đại, đẩy mạnh phát triển kinh tế số, kinh tế tuần hoàn; (ii) Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm, nhất là ngành công nghiệp cơ khí; gia tăng tốc độ tăng trưởng ngành công nghiệp và năng lực đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế; (iii) Duy trì và phát triển thế mạnh của khu vực dịch vụ, đặc biệt khơi thông "điểm nghẽn" đối với thị trường bất động sản và hiệu quả hoạt động của thị trường tài chính.

Thứ ba, tiếp tục triển khai mạnh mẽ các chương trình, dự án phát triển hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt hệ thống hạ tầng giao thông gắn kết với liên kết vùng, quốc gia và quốc tế. Bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư, đầu tư công không chỉ đóng góp chủ đạo cho phát triển hạ tầng kỹ thuật, mà còn là động lực cho tăng trưởng và phát triển kinh tế trong năm 2025 và các năm tiếp theo.

Thứ tư, Thành phố cần tiếp tục tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ khu vực doanh nghiệp tư nhân phát triển nhanh chóng và thuận lợi. Trong năm 2025, Thành phố cần đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số về các doanh nghiệp thành lập mới, đặc biệt các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khởi nghiệp; giảm ở mức độ thấp nhất các doanh nghiệp phải giải thể, ngừng sản xuất; tạo môi trường thuận lợi để các nhà đầu tư mở rộng đầu tư trên địa bàn Thành phố và các địa bàn vùng TPHCM.

Thứ năm, phát huy vai trò của đội ngũ các nhà khoa học, nguồn nhân lực chất lượng cao, cần có bước đột phá tương xứng trước yêu cầu phát triển mới.

Đội ngũ trí thức TPHCM chiếm hơn 20% trí thức khoa học của cả nước, tập trung chủ yếu ở 109 trường đại học, 371 tổ chức khoa học công nghệ, 78 viện nghiên cứu, 279 phòng thí nghiệm và các tổ chức xã hội - nghề nghiệp, các doanh nghiệp. Đây là nguồn lực to lớn mà Thành phố cần phát huy. Khâu đột phá cần được thực hiện là: Thành phố tiếp tục có cơ chế thu hút người tài, tạo điều kiện để những người có đủ Tài - Đức tham gia vào bộ máy quản lý và thực thi các lĩnh vực phát triển KTXH của Thành phố; cần có cơ chế hợp tác, liên kết giữa các tổ chức khoa học và công nghệ, giữa các trí thức, tạo môi trường làm việc dân chủ, hiệu quả; các tổ chức khoa học và công nghệ trên địa bàn Thành phố cần chủ động gắn nghiên cứu - đào tạo với yêu cầu phát triển KTXH của Thành phố và cả nước, đẩy mạnh các chuyển giao khoa học - công nghệ phục vụ sản xuất và đời sống, chủ động tạo nguồn thu để nâng cao nguồn lực tài chính và hiệu quả hoạt động nghiên cứu và đào tạo.

Thứ sáu, chủ động mở rộng và nâng tầm hợp tác quốc tế, vốn là thế mạnh của TPHCM, cần đẩy mạnh hơn nữa trong năm 2025. Thông qua hợp tác quốc tế, Thành phố gia tăng cơ hội thu hút các nhà đầu tư lớn từ các nước, kêu gọi các doanh nghiệp nước ngoài tham gia đầu tư phát triển các ngành công nghiệp mũi nhọn mà Thành phố đang quan tâm như công nghệ AI, công nghiệp bán dẫn, công công nghiệp xanh, công nghiệp thiết bị và dịch vụ y tế cao cấp,… Hợp tác quốc tế cũng giúp Thành phố thực hiện các dự án phát triển hạ tầng kỹ thuật, công nghệ quản lý đô thị hiện đại, phát triển nguồn nhân lực chất lượng.

Tóm lại, TPHCM đã hội đủ các điều kiện, tiền đề để bước vào giai đoạn mới, tăng trưởng nhanh và bền vững. Nhân tố quyết định cho bước phát triển mới này là các quyết sách và hành động của bộ máy quản lý, đội ngũ các doanh nghiệp, các nhà khoa học và toàn thể người dân Thành phố, khởi đầu cho kỳ tích kinh tế Thành phố trong giai đoạn mới.

PGS.TS Nguyễn Chí Hải

Thành phố Hồ Chí Minh
Thành phố trực thuộc trung ương
Theo chiều kim đồng hồ từ trên xuống: Chợ Bến Thành, Trụ sở Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Nhà thờ chính tòa Đức Bà Sài Gòn, Dinh Độc Lập, Nhà hát Thành phố, và quang cảnh thành phố nhìn từ bờ đông Sông Sài Gòn
Biệt danh	Thời Pháp thuộc: Hòn ngọc Viễn Đông Paris phương Đông2
Địa lý
Tọa độ: 10°46′10″B 106°40′55″Đ / 10,769444°B 106,681944°ĐTọa độ: 10°46′10″B 106°40′55″Đ / 10,769444°B 106,681944°Đ
Diện tích	2.061,4 km²3
Dân số (2016)
Tổng cộng	8.297.500 người3
Thành thị	6.741.200 người (2016)4
Nông thôn	1.556.300 người5
Mật độ	4.025 người/km² 3
Dân tộc	Kinh, Hoa, Khmer[a]
Múi giờ	UTC+7
Vị trí thành phố trên bản đồ Việt Nam
Hành chính
Quốc gia	Việt Nam
Vùng	Đông Nam Bộ
Quận trung tâm	Quận 1
Thành lập	1698: Nguyễn Hữu Cảnh lập phủ Gia Định
Tên khác	Sài Gòn
Chủ tịch UBND	Nguyễn Thành Phong
Hội đồng nhân dân	105 đại biểu
Chủ tịch HĐND	Nguyễn Thị Quyết Tâm
Chủ tịch UBMTTQ	Tô Thị Bích Châu
Bí thư Thành ủy	Nguyễn Thiện Nhân
Đại biểu quốc hội	30
Phân chia hành chính	19 quận và 5 huyện
Mã hành chính	VN-65
Mã bưu chính	70xxxx-76xxxx
Mã điện thoại	28
Biển số xe	41, 50 → 59
Website	hochiminhcity.gov.vn

Thành phố Hồ Chí Minh nghe ^{(trợ giúp·chi tiết)} (vẫn còn phổ biến với tên gọi cũ là Sài Gòn) là thành phố lớn nhất Việt Nam về dân số và kinh tế, đứng thứ hai về diện tích, đồng thời cũng là một trong những trung tâm kinh tế và văn hóa, giáo dục quan trọng nhất của nước này. Hiện nay, thành phố Hồ Chí Minh là thành phố trực thuộc Trung ương được xếp loại đô thị loại đặc biệt của Việt Nam (cùng với thủ đô Hà Nội).

Vùng đất này ban đầu được gọi là Prey Nokor, thành phố sau đó hình thành nhờ công cuộc khai phá miền Nam của nhà Nguyễn. Năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập phủ Gia Định, đánh dấu sự ra đời thành phố. Khi người Pháp vào Đông Dương, để phục vụ công cuộc khai thác thuộc địa, thành phố Sài Gòn được thành lập và nhanh chóng phát triển, trở thành một trong hai đô thị quan trọng nhất Việt Nam. Cùng với Phnom Penh của Campuchia,^{[cần dẫn nguồn]} Sài Gòn được người Pháp mệnh danh là "Hòn ngọc Viễn Đông" trong số những thuộc địa của họ. Sài Gòn cũng là thủ đô của Liên bang Đông Dương giai đoạn 1887-1901 (về sau Pháp chuyển thủ đô Liên bang Đông Dương ra Hà Nội). Năm 1949, Sài Gòn trở thành thủ đô của Quốc gia Việt Nam - một chính thể thuộc Liên bang Đông Dương và sau này là thủ đô của Việt Nam Cộng hòa. Kể từ đó, thành phố này trở thành một trong những đô thị quan trọng của miền Nam Việt Nam. Sau khi Việt Nam Cộng hòa sụp đổ trong sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, lãnh thổ Việt Nam được hoàn toàn thống nhất. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên Sài Gòn thành "Thành phố Hồ Chí Minh", theo tên vị Chủ tịch nước đầu tiên của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Nằm trong vùng chuyển tiếp giữa miền Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ, Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay bao gồm 19 quận và 5 huyện, tổng diện tích 2.095,06 km². Theo kết quả điều tra dân số chính thức vào thời điểm ngày 1 tháng 4 năm 2009 thì dân số thành phố là 7.162.864 người (chiếm 8,34% dân số Việt Nam), mật độ trung bình 3.419 người/km². Đến năm 2011 dân số thành phố tăng lên 7.521.138 người.¹ Theo thống kê của Tổng cục Thống kê năm 2014 thì dân số thành phố Hồ Chí Minh là 7.981.900 người.³ Tuy nhiên nếu tính những người cư trú không đăng ký thì dân số thực tế của thành phố này năm 2017 là 14 triệu người.⁷ Giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, Thành phố Hồ Chí Minh chiếm 21,3% tổng sản phẩm (GDP) và 29,38% tổng thu ngân sách của cả nước.^8 9 Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, Thành phố Hồ Chí Minh trở thành một đầu mối giao thông quan trọng của Việt Nam và Đông Nam Á, bao gồm cả đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường không. Vào năm 2007, thành phố đón khoảng 3 triệu khách du lịch quốc tế, tức 70% lượng khách vào Việt Nam. Các lĩnh vực giáo dục, truyền thông, thể thao, giải trí, Thành phố Hồ Chí Minh đều giữ vai trò quan trọng bậc nhất.

Tuy vậy, Thành phố Hồ Chí Minh đang phải đối diện với những vấn đề của một đô thị lớn có dân số tăng quá nhanh. Trong nội ô thành phố, đường sá trở nên quá tải, thường xuyên ùn tắc. Hệ thống giao thông công cộng kém hiệu quả. Môi trường thành phố cũng đang bị ô nhiễm do phương tiện giao thông, các công trường xây dựng và công nghiệp sản xuất. 

Thời kỳ hoang sơ

Con người xuất hiện ở khu vực Sài Gòn từ khá sớm. Các cuộc khai quật khảo cổ trên địa phận Sài Gòn và khu vực lân cận cho thấy ở đây đã tồn tại nhiều nền văn hóa từ thời kỳ đồ đá cho tới thời kim khí. Những cư dân cổ từ nhiều thiên niên kỷ về trước đã biết đến kỹ thuật canh tác nông nghiệp.

Văn hóa Sa Huỳnh từng tồn tại trên khu vực này với những nét rất riêng. Thời kỳ văn hóa Óc Eo, từ đầu Công Nguyên cho tới thế kỷ 7, khu vực miền Nam Đông Dương có nhiều tiểu quốc và Sài Gòn khi đó là miền đất có quan hệ với những vương quốc này.

Sau khi Đế quốc Khmer hình thành, lãnh thổ miền Nam Đông Dương thuộc quyền kiểm soát của đế chế này. Tuy nhiên, dân cư của Đế quốc Khmer sống ở vùng này rất thưa thớt, không có khu dân cư lớn nào hình thành tại đây. Sau khi Đế quốc Khmer sụp đổ, vùng đất này cũng trở thành vô chủ (không thuộc một nhà nước nào).

Cho đến trước thế kỷ 16, vị trí tiếp giáp với các quốc gia cổ cũng khiến Sài Gòn trở thành nơi gặp gỡ của nhiều cộng đồng dân cư. Sài Gòn - Gia Định vẫn là địa bàn của một vài nhóm dân cư cổ cho tới khi người Việt xuất hiện.¹⁰

Khai phá

 

 

Những người Việt đầu tiên tự động vượt biển tới khai vùng đất này hoàn toàn không có sự tổ chức của nhà Nguyễn. Nhờ cuộc hôn nhân giữa công nữ Ngọc Vạn với vua Chân Lạp Chey Chetta II từ năm 1620, mối quan hệ giữa Đại Việt và Chân Lạp trở nên êm đẹp, dân cư hai nước có thể tự do qua lại sinh sống. Khu vực Sài Gòn, Đồng Nai bắt đầu xuất hiện những người Việt định cư. Trước đó, người Khmer, người Chăm, người Man¹¹ cũng sinh sống rải rác ở đây từ xa xưa.¹²

Giai đoạn từ 1623 tới 1698 được xem như thời kỳ hình thành của Sài Gòn sau này.¹³ Năm 1623, chúa Nguyễn sai một phái bộ tới yêu cầu con rể là vua Chey Chettha II cho lập đồn thu thuế tại Prei Nokor (Sài Gòn) và Kas Krobei (Bến Nghé). Tuy đây là vùng rừng rậm hoang vắng nhưng lại nằm trên đường giao thông của các thương nhân Việt Nam, Trung Quốc,... qua Campuchia và Xiêm. Hai sự kiện quan trọng tiếp theo của thời kỳ này là lập doanh trại và dinh thự của Phó vương Nặc Nộn và lập đồn dinh ở Tân Mỹ (gần ngã tư Cống Quỳnh - Nguyễn Trãi ngày nay). Có thể nói Sài Gòn hình thành từ ba cơ quan chính quyền này.¹³

Năm 1679, chúa Nguyễn Phúc Tần cho một số nhóm người Hoa tị nạn triều Mãn Thanh tới Mỹ Tho, Biên Hòa và Sài Gòn để lánh nạn¹⁴ . Đến năm 1698, chúa Nguyễn sai tướng Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lý miền Nam. Trên cơ sở những lưu dân Việt đã tự phát tới khu vực này trước đó, Nguyễn Hữu Cảnh cho lập phủ Gia Định và hai huyện Phước Long, Tân Bình. Vùng Đông Nam Bộ được sát nhập vào cương vực Việt Nam.¹⁵

Thời điểm ban đầu này, khu vực Biên Hòa, Gia Định có khoảng 10.000 hộ với 200.000 khẩu. Công cuộc khai hoang được tiến hành theo những phương thức mới, mang lại hiệu quả hơn.

Cuối thế kỉ 17 và đầu thế kỉ 18, Mỹ Tho và Cù lao Phố là hai trung tâm thương mại lớn nhất Nam Bộ. Tuy nhiên, cuối thế kỉ 18, sau các biến loạn và chiến tranh, thương nhân dần chuyển về vùng Chợ Lớn. Khu vực Sài Gòn dần trở thành trung tâm kinh tế lớn nhất Nam Bộ.

Năm 1788, Nguyễn Ánh tái chiếm Sài Gòn, lấy nơi đây làm cơ sở để chống lại Tây Sơn. Năm 1790, với sự giúp đỡ của hai sĩ quan công binh người Pháp là kỹ sư Theodore Lebrun và Victor Olivier de Puymanel (1768 - 1799), Nguyễn Ánh cho xây dựng Thành Bát Quái làm trụ sở của chính quyền mới. "Gia Định thành" khi đó được đổi thành "Gia Định kinh".¹⁶ Năm 1802, sau khi chiến thắng Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi và đẩy mạnh công cuộc khai khẩn miền Nam. Miền Nam được chia thành 5 trấn, gọi là "Gia Định ngũ trấn". Các công trình kênh đào Rạch Giá - Hà Tiên, Vĩnh Tế... được thực hiện. Qua 300 năm, các trung tâm nông nghiệp phát triển bao quanh những đô thị sầm uất được hình thành.¹⁷ Sáu năm sau, 1808, "Gia Định trấn" lại được đổi thành "Gia Định thành". Trong khoảng thời gian 1833 đến 1835, Lê Văn Khôi khởi binh chống lại nhà Nguyễn, Thành Bát Quái trở thành địa điểm căn cứ. Sau khi trấn áp cuộc nổi dậy, năm 1835, vua Minh Mạng cho phá Thành Bát Quái, xây dựng Phụng Thành thay thế.
 

Thời kỳ thuộc Pháp

 

 

 

Ngay sau khi chiếm được thành Gia Định vào năm 1859, người Pháp gấp rút quy hoạch lại Sài Gòn thành một đô thị lớn phục vụ mục đích khai thác thuộc địa. Đồ án thiết kế được Phó Đô đốc Pháp là Page (về sau là Charner) cử trung tá công binh Pháp là Paul Florent Lucien Coffyn (20/5/1810 - 5/8/1871) - ông này nguyên là Lãnh sự Pháp ở Hoa Kỳ, thiết kế. Theo bản đồ của Coffyn được công bố vào ngày 13/5/1862, quy hoạch ban đầu của Sài Gòn bao gồm cả tỉnh Chợ Lớn với khoảng 500.000 dân (Saigon ville de 500.000 âmes), tức khoảng 20.000 dân/km²¹⁹ . Quy hoạch này tương ứng với quy hoạch khu vực phòng thủ của tướng Nguyễn Cửu Đàm năm 1772, khi dân số Sài Gòn chỉ khoảng 20.000-30.000 người¹⁹ . Nhưng đến 1864, nhận thấy diện tích dự kiến của thành phố quá rộng, khó bảo đảm về an ninh, Soái phủ Pháp ở Nam Kỳ (Gouverneur Amiral de la Cochinchine) lúc đó là Chuẩn đô đốc Pierre Rose quyết định tách Chợ Lớn khỏi Sài Gòn. Ngày 3/10/1865, Pierre Rose ra lệnh quy hoạch lại Sài Gòn chỉ còn là khu vực nằm giữa rạch Thị Nghè, sông Sài Gòn, rạch Bến Nghé và đường mới khu cầu Ông Lãnh hiện nay. Toàn bộ quy hoạch chỉ còn rộng khoảng 3 km²¹⁹ .

Rất nhanh chóng, các công trình quan trọng của thành phố, như Dinh Thống đốc Nam Kỳ, Dinh Toàn quyền, được Pháp thiết kế và huy động nhân công xây dựng. Sau hai năm người Pháp xây dựng và cải tạo, khu quy hoạch rộng khoảng 3 km² nói trên đã hoàn toàn thay đổi.²⁰

Thành phố Sài Gòn khi đó được thiết kế theo mô hình châu Âu, nơi đặt văn phòng nhiều cơ quan công vụ như: dinh thống đốc, nha giám đốc nội vụ, tòa án, tòa thượng thẩm, tòa sơ thẩm, tòa án thương mại, tòa giám mục... Nam Kỳ Lục tỉnh là thuộc địa của Pháp và Sài Gòn nằm trong tỉnh Gia Định. Vào năm 1861, địa phận Sài Gòn được giới hạn bởi một bên là rạch Thị Nghè và rạch Bến Nghé với một bên là sông Sài Gòn cùng con đường nối liền chùa Cây Mai với những phòng tuyến cũ của đồn Kỳ Hòa.

Đến năm 1867, việc quản lý Sài Gòn được giao cho Ủy ban thành phố gồm 1 ủy viên và 12 hội viên; đừng đầu là viên Thị trưởng người Pháp tên là Charles Marie Louis Turc (1867 - 1871). Cho tới nửa đầu thập niên 1870, thành phố Sài Gòn vẫn nằm trong địa hạt hành chính tỉnh Gia Định.²⁰ Ngày 15 tháng 3 năm 1874, Tổng thống Pháp Jules Grévy ký sắc lệnh thành lập thành phố Sài Gòn.¹⁸ Đứng đầu là viên Thị trưởng người Pháp, đầu tiên là G. Vinson (1874 - 1876). Đến năm 1879 thì Pháp cho lập thêm Hội đồng thành phố Sài Gòn (hay đúng ra là Ủy hội thành phố - Commission municipale).²¹

Tính đến năm 1945 thì khu vực đô thị Sài Gòn và tỉnh Chợ Lớn có tổng cộng gần 500.000 dân. Sau Cách mạng Tháng Tám, ngày 23 tháng 9 năm 1945 Pháp tái chiếm thành phố. Tháng 8 năm 1946, phòng Nam Bộ Trung ương đã tổ chức họp, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã đề nghị đổi tên Sài Gòn thành thành phố Hồ Chí Minh, và 57 người phòng Nam Bộ Trung ương (đứng đầu danh sách là Trần Hữu Nghiệp, Trần Công Tường, Nguyễn Tấn Gi Trọng,...) đã ra quyết nghị, gửi lên Quốc hội và Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa đề xuất này, tuy nhiên do nhiều việc cấp bách phải giải quyết nên chưa quyết nghị chính thức, nhưng từ ngữ này vẫn được một số người theo kháng chiến chống Pháp sử dụng.

Về danh hiệu Hòn Ngọc Viễn Đông

Trong suốt thời kỳ Pháp thuộc, Sài Gòn trở thành trung tâm quan trọng, cả về hành chính lẫn kinh tế, văn hóa, giáo dục của Liên bang Đông Dương thuộc Pháp, được Pháp mệnh danh là "Hòn ngọc Viễn Đông" ("la perle de l'Extrême-Orient")²² hoặc một "Paris nhỏ ở Viễn Đông" ("le petit Paris de l'Extrême-Orient").
 

 

Khu vực Cầu Ông Lãnh và con rạch nhỏ chảy ra rạch Bến Nghé (nay là đường Nguyễn Thái Học. Q.1, TP.HCM) thời kỳ đầu thế kỷ 20 còn rất hoang sơ



Quận 4 và 7 hiện nay (phía xa trong ảnh) và khu Thủ Thiêm (nay là quận 2) đến năm 1954 vẫn còn là đầm lầy

Tuy được Pháp gọi là "hòn ngọc Viễn Đông" nhưng thực ra thời ấy Sài Gòn rất nhỏ, chỉ cần đi xa 20 km là có thể săn thú rừng. Theo quy hoạch của Pháp, Sài Gòn khi đó chỉ rộng khoảng 3 km²; gần bằng một nửa Quận 1 hiện nay (rộng khoảng 8 km²)²⁴ , bao bọc bởi sông Sài Gòn - Nguyễn Thái Học - Nguyễn Thị Minh Khai - rạch Bến Nghé. Chính quyền thuộc địa Pháp tập trung tất cả những gì sang trọng, giàu có nhất mà họ có được ở diện tích 3km2 này, phần còn lại của Sài Gòn thì vẫn còn rất hoang sơ, đầm lầy ngổn ngang²⁵ . Theo Sơn Nam trong “Bến Nghé xưa” thì khi Chợ Bến Thành hoàn thành năm 1914, “trước mặt còn là ao vũng sình lầy. Giữa Sài Gòn và Chợ Lớn phía đất thấp (…), còn ruộng lúa với người cày, ao nuôi vịt, ngọn rạch cạn. Giữa Sài Gòn và ở phần đất cao còn nhiều chòm tre, cây da, mồ mả to xen vào những đám rẫy trồng rau cải và bông hoa, những xóm nhà ổ chuột; bầy bò dê đi lang thang ăn cỏ”. Khu Hòa Hưng (Quận 10 hiện nay) cho đến ngã tư Bảy Hiền hiện nay có vô số nghĩa trang, mồ mả. Khu Nguyễn Thiện Thuật, Lý Thái Tổ, Nguyễn Đình Chiểu (Quận 3 hiện nay) toàn nhà lá nền đất xây dựng tạm bợ không theo quy hoạch nào. Khu quận 4, quận 7, khu Cầu Ông Lãnh, Cầu Kho… sát cạnh chợ Bến Thành đa số là nhà tranh vách lá tạm bợ²⁵

Người Pháp từ lúc đánh chiếm Gia Định năm 1859 cho đến khi rời Sài Gòn 1954 chỉ tập trung “trau chuốt” khu vực 3 km² đầu tiên này (Quận 1 hiện nay) dù nhiều lần điều chỉnh địa giới mở rộng. Đến năm 1954, những phần Sài Gòn mở rộng này (rộng khoảng 50 km²) vẫn hoang sơ, thậm chí đầm lầy ngổn ngang.²⁵

Đô Thành Sài Gòn

 

 

Từ năm 1949, Sài Gòn đã là thủ đô của Quốc gia Việt Nam. Đến năm 1955, Việt Nam Cộng hòa được thành lập, Sài Gòn khi đó là thành phố lớn nhất tại miền Nam Việt Nam đã được chọn làm thủ đô với tên gọi chính thức "Đô thành Sài Gòn"²⁶ (lưu ý, cách viết thông dụng là "Saigon"). Chiến tranh Đông Dương tác động khiến việc di dân từ nông thôn lên thành thị tăng nhanh, năm 1949 thì dân số khu vực đã tăng lên 1.200.000, và sang năm 1954 với hàng trăm nghìn người di cư mới (phần đông là người Công giáo, còn gọi là dân Bắc Kỳ Công giáo) từ phía bắc vĩ tuyến 17 thì dân số Sài Gòn leo cao, đạt 2.000.000.²⁷ Dân di cư tập trung tại các khu vực như Xóm Mới - Gò Vấp, Bình An - Quận 8, và rải rác tại các quận khác. Với nghị định số 110-NV ngày 27 tháng 3 năm 1959 của Tổng thống Ngô Đình Diệm, từ 6 quận, Sài Gòn được chia lại thành 8 quận với tổng cộng 41 phường.

Vào nửa cuối thập niên 1950, nhờ viện trợ của Chính phủ Hoa Kỳ, Sài Gòn trở thành một trung tâm về chính trị, kinh tế, văn hóa, giải trí tại miền Nam Việt Nam, là thành phố lớn nhất của kinh tế Việt Nam Cộng hòa^28 29 Từ giữa thập niên 1960 đến những năm đầu thập niên 1970, việc Quân đội Hoa Kỳ vào tham chiến tại miền Nam Việt Nam cũng gây nên những xáo trộn đối với thành phố. Nhiều cao ốc, công trình quân sự mọc lên.³⁰ Lối sống của giới trẻ Sài Gòn cũng chịu ảnh hưởng bởi văn hóa phương Tây được du nhập từ binh lính và sách báo Mỹ.

Trung tâm thành phố có một số công trình, khu phố được xây dựng to đẹp và sang trọng, tuy nhiên, các công trình này chủ yếu do Pháp xây dựng từ thập niên 1940, các khu nhà mới rất ít được xây dựng kể từ sau năm 1950, trong khi đó dân cư nông thôn đổ về thành thị tìm việc và tránh chiến sự khiến Sài Gòn dần trở thành một khu ổ chuột khổng lồ³¹ . Khảo sát cho thấy khoảng 40% dân số khu vực Sài Gòn khi đó (tức khoảng 1,2 triệu người) phải sống tại khu ổ chuột với những điều kiện về y tế, vệ sinh rất kém³²
 

Khu ở chuột cạnh một con kênh ô nhiễm ở Sài Gòn năm 1956. Những khu ổ chuột như thế này lan rộng khắp Sài Gòn trong thập niên 1960

Tới những năm cuối của cuộc Chiến tranh Việt Nam, nền kinh tế miền Nam (trong đó có Sài Gòn) lâm vào khủng hoảng do Mỹ giảm viện trợ kinh tế. Nạn lạm phát trở nên nghiêm trọng, đạt tới mức trên 200% mỗi năm. Hệ lụy và hậu quả trực tiếp của cuộc khủng hoảng kinh tế gây ảnh hưởng xấu tới Sài Gòn. Với việc Mỹ giảm viện trợ trong khi nền sản xuất nội tại thì yếu kém, nền kinh tế tiêu dùng dựa vào viện trợ của Việt Nam Cộng hòa đã không thể phát triển ổn định, bền vững³³

Sau sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, nhiều thường dân ở thành phố hoặc binh lính, sĩ quan, viên chức Việt Nam Cộng hòa và những người cộng tác với Mỹ đã ra nước ngoài định cư.³⁴ Cũng trong thời gian này, ước tính 700.000 người khác được vận động đi kinh tế mới; nền văn hóa có ảnh hưởng phương Tây bị lu mờ rồi tàn lụi.³⁵

20 năm chiến tranh đã để lại cho Sài Gòn nhiều di sản nặng nề về xã hội. Theo một thống kê, dân số Sài Gòn năm 1975 có khoảng 4 triệu, thì trong số đó đã có tới 150.000 người nghiện heroin, 500.000 gái mại dâm và gái quán bar, và khoảng 800.000 trẻ mồ côi lang thang trên các đường phố³⁶

Thành phố Hồ Chí Minh

Từ 30 tháng 4, 1975, chính quyền Việt Nam Cộng hòa bị xóa bỏ và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng Hòa miền Nam Việt Nam quản lý miền Nam. Đô Thành Sài Gòn, tỉnh Gia Định và 2 quận Củ Chi và Phú Hòa kế cận dưới thời chính quyền Việt Nam Cộng hòa được hợp nhất thành 1 đơn vị hành chính gọi là thành phố Sài Gòn - Gia Định. Đầu năm 1976, Đảng bộ và Ủy ban Nhân dân thành phố bắt đầu hoạt động. Ngày 2 tháng 7 năm 1976, Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam thống nhất quyết định đổi tên nước thành Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, đồng thời đổi tên thành phố Sài Gòn - Gia Định thành "Thành phố Hồ Chí Minh", theo tên của chủ tịch nước đầu tiên, Hồ Chí Minh.³⁷

Sau năm 1975, vấn đề người Hoa tại Sài Gòn trở nên phần trầm trọng. Người Hoa treo quốc kỳ Trung Quốc và ảnh Mao Trạch Đông trong vùng Chợ Lớn, đồng thời từ chối đăng ký quốc tịch Việt Nam³⁸ Hoa kiều kiểm soát gần như toàn bộ các vị trí kinh tế quan trọng ở miền Nam, và đặc biệt nắm chắc 3 lĩnh vực quan trọng: sản xuất, phân phối, và tín dụng. Đến cuối năm 1974, họ kiểm soát hơn 80% các cơ sở sản xuất của các ngành công nghiệp thực phẩm, dệt may, hóa chất, luyện kim, điện...và gần như đạt được độc quyền thương mại: 100% bán buôn, hơn 50% bán lẻ, và 90% xuất nhập khẩu. Hoa kiều ở miền Nam gần như hoàn toàn kiểm soát giá cả thị trường.³⁹

Quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc lúc này đang xấu đi nhanh chóng, người Hoa ở Chợ Lớn thì tổ chức biểu tình đòi giữ quốc tịch Trung Quốc. Những điều này làm cho chính phủ Việt Nam lo lắng về nguy cơ đất nước bị rối loạn từ bên trong bởi việc Hoa kiều tiếp tay cho Trung Quốc. Chính phủ Việt Nam e ngại rằng Trung Quốc sẽ sử dụng sức mạnh kinh tế của Hoa kiều để ép Việt Nam phải tuân theo các chính sách của họ, sự giàu có của tư bản Hoa kiều đã trở thành mối đe dọa lớn với chính quyền Việt Nam.⁴⁰ . Vấn đề Hoa kiều được chính phủ Việt Nam xem là một thử thách đối với chủ quyền quốc gia hơn là một vấn đề nội bộ đơn giản. Chính sách của Việt Nam năm 1976 (tịch thu tài sản của tư bản người Hoa) được tiến hành trong bối cảnh này³⁸ Các chiến dịch Cải tạo tư sản miền Nam nhằm xoá bỏ giai cấp tư sản và thực hiện công hữu hoá theo nguyên lý của chủ nghĩa xã hội được tiến hành. Nhà nước đã quốc hữu hoá các cơ sản sản xuất, xí nghiệp công quản của tầng lớp tư sản lớn bỏ lại. Các doanh nghiệp vừa như nhà in, xưởng thủ công, cửa hàng, cửa hiệu quy mô nhỏ bị buộc kê khai tài sản, vốn liếng trưng thu, trưng mua, tịch thu chuyển thành hợp tác xã. Nhiều chủ doanh nghiệp bị buộc tịch biên không được làm kinh doanh phải chuyển qua sản xuất nông nghiệp hoặc đi kinh tế mới.

Năm 1978, nhà nước hoàn thành căn bản cải tạo tư sản công nghiệp loại vừa và nhỏ ở miền Nam, xoá bỏ việc người Hoa kiểm soát nhiều ngành công nghiệp. Đến tháng 5 năm 1979, tất cả các xí nghiệp công quản lúc đầu ở miền Nam đều đã được chuyển thành xí nghiệp quốc doanh. Khó khăn về kinh tế, sự lo sợ về chiến tranh biên giới Tây Nam khiến cho nhiều người rời thành phố vượt biên bằng đường biển; trong đó, khoảng 3/4 người rời Thành phố Hồ Chí Minh là người Hoa.
 

Dinh Độc Lập, công trình lịch sử tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh

Chính sách quản lý kinh tế quan liêu và cơ chế bao cấp của Nhà nước lên nền kinh tế (cải cách giá-lương-tiền) khiến cho kinh tế lâm vào trì trệ, lạm phát phi mã mà đỉnh điểm của nó là vào năm 1985. Khi công cuộc Đổi mới toàn diện 1986 bắt đầu, Thành phố Hồ Chí Minh đứng ở vị trí tiên phong và đi đầu trong thu hút vốn, công nghệ và đầu tư nước ngoài. Sau khi Luật đầu tư nước ngoài được ban hành năm 1987, trong vòng 3 năm 1988 đến 1990, Thành phố đã cấp 88 giấy phép với tổng số vốn đầu tư là 976 triệu USD.⁴¹ Cơ cấu ngành công nghiệp bắt đầu chuyển dịch từ sản xuất công nghiệp nặng sang các ngành công nghiệp nhẹ, hàng tiêu dùng định hướng xuất khẩu. Với sự phát triển mạnh mẽ về hạ tầng và cởi trói về cơ chế thương mại, mậu dịch, Thành phố ngày càng khẳng định là đi đầu kinh tế của Việt Nam và đạt nhiều chỉ số và thành tựu phát triển kinh tế khá ấn tượng. Nếu như năm 2000, Thành phố đóng góp khoảng 19% GDP cả nước thì đến năm 2014, chiếm tới 30% GDP của cả nước. Đến cuối năm 2015, GDP bình quân đầu người của Thành phố ước đạt 5.538 USD/người.⁴²

Đến cuối những năm 2000, thành phố bước vào công cuộc đổi mới cơ bản về hạ tầng giao thông vận tải, tiến hành xây dựng và khai trương nhiều công trình trọng điểm như Đại lộ Nguyễn Văn Linh, Đại lộ Đông Tây, cầu Phú Mỹ. Nhiều cảng biển quốc tế được khánh thành và nhiều đường cao tốc được xây dựng nối Thành phố với các tỉnh thành lân cận tạo thuận lợi cho thông thương hàng hóa và phát triển giao thương ngày càng lớn cho thành phố.

Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay có diện tích rộng 2.095 km², lớn hơn gấp 30 lần so với đô thị Sài Gòn trước năm 1975 (67,5 km²). Trong đó, tính riêng diện tích khu đô thị là 820 km² (năm 2010)⁴³ , lớn gấp 33 lần so với trước năm 1975 (rộng 25 km²). Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay bao gồm toàn bộ đô thành Sài Gòn cũ, cộng thêm toàn bộ tỉnh Gia Định, quận Phú Hòa của tỉnh Bình Dương và quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa cũ.

Về dân số, tháng 4/2014, toàn thành phố Hồ Chí Minh có 7,95 triệu dân⁴³ , trong đó khoảng 6,7 triệu dân sống ở khu đô thi, tăng 3,3 lần so với mức 2 triệu dân của đô thị Sài Gòn ở thời điểm tháng 5/1975. Lượng người nhập cư đổ vào thành phố ngày càng tăng tạo nên sức ép rất lớn lên cơ sở hạ tầng giao thông đường sá, dịch vụ công cộng và môi trường thành phố. Có ý kiến cho là sau 1975, Sài Gòn từ một cô tiên bỗng hóa “lọ lem” và rồi giờ đây trở lại lộng lẫy⁴⁴ .

Với tổng diện tích 2.096 km² và hơn 8 triệu dân (số liệu 2014⁴³ ), Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị lớn thứ 2 Việt Nam về diện tích (sau Hà Nội) và lớn nhất về dân số. 11 quận nội thành của Sài Gòn trước đây được chia lại thành 8 quận. Bốn quận Gò Vấp, Phú Nhuận, Bình Thạnh, Tân Bình được thành lập. Khu vực ngoại thành gồm 5 huyện: Thủ Đức, Hóc Môn, Củ Chi, Bình Chánh, Nhà Bè. Năm 1978, thành phố nhận thêm huyện Duyên Hải của tỉnh Đồng Nai. Năm 1979, các đơn vị hành chính cơ sở được phân chia lại, toàn thành phố có 261 phường, 86 xã. Sau đợt điều chỉnh tiếp theo vào năm 1989, thành phố còn 182 phường và 100 xã, thị trấn. Đến năm 1997, phân chia hành chính của thành phố lại thay đổi, gồm 17 quận, 5 huyện với 303 phường xã, thị trấn. Hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh gồm 19 quận nội thành và 5 huyện ngoại thành với 322 phường, xã và thị trấn.⁴⁵

Giới thiệu du lịch Thành Phố Hồ Chí Minh

Du lịch đến với Sài Gòn – TP.HCM hơn 300 năm tuổi, bạn có thể gặp những tòa nhà cao tầng nằm san sát, những khu vui chơi giải trí, trung tâm mua sắm sầm uất, nhưng cũng không thiếu những biệt thự cổ kính, những ngôi chợ truyền thống tồn tại đã hàng trăm năm. Sài Gòn rộng lớn và không thiếu những “đặc sản” du lịch như Du ngoạn ven sông Sài Gòn bằng tàu, thăm phố Tây Phạm Ngũ Lão, mua sắm ở chợ Bến Thành hay về với biển Cần Giờ….

Thành Phố Hồ Chí Minh

Di chuyển, đi lại khi du lịch Thành Phố Hồ Chí Minh

Phương tiện đi lại chủ yếu cho du khách du lịch Sài Gòn chủ yếu là xe máy, ô tô, xe đạp, xe buýt, xe xích lô.

Phương tiện di chuyển công cộng rẻ nhất là xe buýt chỉ 5.000VND/tuyến, xe ôm và taxi. Hiện nay, mật độ giao thông ở TP.HCM khá đông đúc, nhiều đoạn đường trong thành phố xảy ra tình trạng kẹt xe vào giờ tan tầm: từ 7h00 – 8h00 sáng và 17h00 – 18h00 chiều.

Xe xích lô là một phương tiện được nhiều du khách yêu thích

Nên đi du lịch Thành Phố Hồ Chí Mình vào thời gian nào

TPHCM có hai mùa rõ rệt là mùa nắng và mùa mưa, mùa mưa bắt đầu từ tháng 6 và kết thúc vào tháng 11. Nhưng nhìn chung bạn có thể đến TPHCM bất cứ tháng nào trong năm và đừng đi du lịch tại TPHCM vào những ngày tết nguyên đán. Khi tết nguyên đán mọi người thường về quê hương ăn tế với gia đình.
 

Đường hoa Nguyễn Huệ được tổ chức vào dịp Tết hàng năm
 

Vào các mùa lễ hội hoạt động mua sắm và vui chơi tại TPHCM diễn ra vô cùng sôi nỗi trên khắp các ngả đường. Vào mùa Noel các con đường tràn ngập ánh đèn, xe cộ tấp nập và các hoạt động vui chơi giải trí diển ra gần tàn đêm, bạn có thể đến TPHCM vào những ngày này để tận hưởng cái không khí se se lạnh nhưng ấm áp tại TPHCM.
Đừng lo ngại sự ồn ào của TPHCM bạn đến đây bất cứ ngày nào trong năm củng có các khu du lịch sinh thái, khu nghĩ dưỡng… cho bạn thư giãn.

Điểm du lịch hấp dẫn tại Thành Phố Hồ Chí Minh
1. Nhà hát Lớn Thành phố Hồ Chí Minh
Nhà Hát Lớn Thành Phố Hồ Chí Minh, hay thường được biết đến với tên gọi Nhà hát Thành Phố là một nhà hát nằm trên đường Công trường Lam Sơn, Quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh. Nằm ở một vị trí thuận lợi tại trung tâm thành phố, nhà hát được xem là nhà hát trung tâm, đa năng chuyên tổ chức biểu diễn sân khấu nghệ thuật đồng thời cũng được sử dụng để tổ chức một số sự kiện lớn. Đây cũng là nhà hát thuộc loại lâu đời theo kiến trúc Tây Âu và được xem như một địa điểm du lịch của thành phố này.

Nhà Hát Lớn Thành Phố Hồ Chí Minh

2. Nhà thờ Đức Bà
Trải qua hơn 100 năm và qua 3 thế kỷ, Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, tên chính thức là Vương cung Thánh đường Chính tòa Đức Mẹ Vô nhiễm Nguyên tội (Immaculate Conception Cathedral Basilica) vẫn đẹp lộng lẫy, tráng lệ và uy nghiêm; được coi là một tuyệt tác kiến trúc đô thị Sài Gòn. Đây là một công trình nhà thờ Công giáo nói riêng và tôn giáo nói chung rất đặc sắc, có quy mô thuộc loại lớn nhất ở Việt Nam. Cùng với một số công trình lân cận ở quận 1 như Nhà Bưu Điện trung tâm, Nhà hát thành phố, Bệnh viện Nhi Đồng 2…; Nhà thờ Đức Bà là một công trình tiêu biểu tạo nên bộ mặt kiến trúc đô thị Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh

Nhà Thờ Đức Bà

3. Chợ Bến Thành
Nằm ở khu vực trung tâm thành phố, từ lâu chợ Bến Thành đã trở thành biểu tượng của Sài Gòn. Không chỉ thuần túy là nơi buôn bán, gần một trăm năm qua ngôi chợ này đã trở thành một chứng nhân lịch sử chứng kiến bao đổi thay thăng trầm của thành phố, là bộ mặt kinh tế nói lên sự phát triển của một thành phố thương mại lớn nhất nước và là điểm giao hòa giữa Sài Gòn xưa và nay

Nằm ở khu vực trung tâm thành phố, từ lâu chợ Bến Thành đã trở thành biểu tượng của Sài Gòn

4. Cảng Nhà Rồng
Kể từ thời khắc lịch sử Chủ tịch Hồ Chí Minh rời Bến Nhà Rồng, trên sông Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh, ra đi tìm đường cứu nước đã hơn 100 năm. Ngày nay, bến Nhà Rồng đã trở thành nơi mà các thế hệ cháu con đất Việt tìm về để hiểu và trân trọng hơn những giá trị của lòng yêu nước và tinh thần đấu tranh Cách mạng kiên cường của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bến Cảng Nhà Rồng

5. Khu du lịch văn hóa Suối Tiên
Khu du lịch văn hóa Suối Tiên tọa lạc tại cửa ngõ Ðông Bắc Sài Gòn, trên tuyến Xa lộ Hà Nội, thuộc địa bàn phường Tân Phú, Quận 9, Tp. Hồ Chí Minh, cách trung tâm Thành phố khoảng 19km. Là một trong những địa điểm vui chơi giải trí cuối tuần nổi tiếng của người dân TPHCM và mọi du khách trong và ngoài nước. Đến đây, du khách sẽ được tận hưởng phong cảnh tự nhiên hữu tình: có suối chảy, có rừng cây, hồ cá... được bố trí xem kẽ, kết hợp hài hòa trong một tổng thể không gian xanh mát, rộng lớn

Vị trí: Khu du lịch văn hóa Suối Tiên tọa lạc tại cửa ngõ Ðông Bắc Sài Gòn, trên tuyến Xa lộ Hà Nội, thuộc địa bàn phường Tân Phú, Quận 9, Tp. Hồ Chí Minh,cách trung tâm Thành phố khoảng 19km.

 Khu du lịch văn hóa Suối Tiên

6. Công viên văn hóa Đầm Sen
Công viên Văn hóa Đầm Sen là một trong những công viên lớn và hiện đại nhất cả nước. Với diện tích gần 50 ha, trong đó có hơn 60% diện tích là cây xanh - hoa cảnh và 20% diện tích mặt hồ. Công viên Văn hóa Đầm Sen thật sự trở thành một ốc đảo xanh giữa lòng Thành Phố Hồ Chí Minh. Bên cạnh vẻ đẹp của thiên nhiên, Công Viên Văn Hóa Đầm Sen còn là nơi vui chơi giải trí rất hấp dẫn cho các em thanh - thiếu nhi

Công viên Văn hóa Đầm Sen

Ăn gì ? Ở đâu ?

TP.HCM là nơi tập trung dân cư thuộc tất cả các vùng miền trên cả nước. Vì thế ẩm thực ở đây vô cùng phong phú với những món ăn đặc trưng Nam Bộ hay món ăn du nhập từ các miền đất trên cả nước. Du lịch Sài Gòn, bạn hãy nếm thử những món ăn ngon miệng ấy nhé!

Bún mắn, lẩu mắm

Lẩu mắm ngon nhất thì phải về miền Tây (Cần Thơ, Vĩnh Long, Long An), nhưng nếu không có thời gian thì bạn có thể thưởng thức lẩu mắm ngay tại Sài Gòn. Nồi lẩu mắm quan trọng nhất là nước dùng, phải chế biến từ loại mắm ngon, nêm nếm khéo léo cho vừa ăn. Lẩu mắm ở Sài Gòn thường có rau muống, kèo nèo, bông súng, đậu bắp, bạc hà, bắp chuối, rau nhút.

Một vài địa chỉ nổi tiếng:
+ Lẩu mắm Nam Bộ 94AB Cao Thắng, P.4, Q.3, giá: 160.000 – 240.000VND;
+ Lẩu mắm Ăn là khen: 11 Hồ Biểu Chánh, P.12, Q. Phú Nhuận, giá:
+ Lẩu mắm: 210.000 – 300.000VND.

Bún bò Huế

Bún bò Huế là một trong những đặc sản của xứ Huế, từ lâu cũng trở nên rất phổ biến tại Sài Gòn. Trong nước dùng của bún, người Huế thường nêm vào một ít mắm ruốc, góp phần làm nên hương vị rất riêng.

Bạn có thể dễ dàng thưởng thức món ăn bình dân này tại nhiều con phố ở Sài Gòn, giá từ 20.000VND/tô. Một vài địa chỉ nổi tiếng: Bún bò Thành Nội Huế, 47A Trần Cao Vân, Q.3 (gần vòng xoay hồ Con Rùa); Bún bò Huế Đông Ba, 110A Nguyễn Du, P. Bến Thành, Q.1

Lẩu cá kèo

Lẩu cá kèo là món ăn mang hương vị miền Nam đặc trưng. Món lẩu từ cá kèo thường được nấu kèm với lá giang tạo nên vị chua chua, chát chát đặc trưng. Rau dùng với lẩu cá kèo gồm rau muống, rau nhút và rau đắng, giá, hoa chuối… Mang hương thơm hấp dẫn của rau và gia vị đặc trưng, nồi lẩu cá kèo bốc lên sẽ thơm lừng, khó quên.

Một vài địa chỉ nổi tiếng:
+ Số 4 Nguyễn Thị Diệu, P.6, Q.3,
+ Các quán lẩu cá kèo trên đường Sư Thiện Chiếu.

Một nồi lẩu cá kèo thơm ngon

Mì Hủ Tiếu Hoành Thánh

Những món ăn này tuy không phải nguồn gốc bản địa song giờ đây cũng trở thành nét đặc trưng của Sài Gòn. Với người dân Sài Gòn, món này dễ ăn và khá được ưa chuộng. Tuy nhiên với dân Bắc, món này có vị hơi ngọt, có thể không quen khi thưởng thức lần đầu. Các quán hủ tiếu rất sẵn trên bất kỳ còn đường, ngõ hẻm nào của Sài Gòn với giá từ 20.000VND/tô.

Một vài địa chỉ nổi tiếng:
+ Hủ tiếu mì trên đường Mạc Thị Bưởi (Q.1), hủ tiếu cá gà trên đường Tôn Thất Đạm (Q.1).
+ Hủ tiếu mì vàng trên đường Hải Thượng Lãn Ông (Q.5).
+ Hủ tiếu 46/102 Võ Văn Tần, Q.3, mì Vịt tiềm trên đường Phạm Văn Hai (Q.Tân Bình), mì chú Tắc: 22 Bà Huyện Thanh Quan, Q.3.

Bánh tráng Trảng Bàng

Đây là món ăn của người Tây Ninh, ngoài bánh tráng phơi sương còn có bánh canh, bánh tráng được ăn với thịt heo luộc, thịt bò luộc, cùng với rất nhiều loại rau và mắm nêm đặc trưng của người miền Tây.

Một vài địa chỉ nổi tiếng:
+ Bạn có thể ăn bánh tráng Trảng Bàng ở hệ thống cửa hàng của Hoàng Ty.
+ bánh tráng Trảng Bàng 411 – 413 Nguyễn Tri Phương, Q.10.

Bò tơ Củ Chi

Miếng thịt bò mềm ngọt được quấn với các loại rau tươi rói của Nam Bộ và bánh tráng, ăn với nước chấm chua ngọt pha rất khéo đã làm nên đặc sản bò tơ Củ Chi nổi tiếng. Hiện nay nhiều nhà hàng ở Sài Gòn đã phục vụ món nay nhưng thực khách vẫn chưa tìm được nơi nào có thể sánh ngang với bò tơ chính gốc tại Củ Chi.

Một vài địa chỉ nổi tiếng:
+ Quán bò tơ Xuân Đào – Đi thẳng trên đường Quốc lộ 22, Qua ngã tư Trung chánh và đến cầu vượt Củ Chi, nhìn phía tay phải sẽ thấy quán bò tơ Xuân Đào, huyện Củ Chi;
+ Bò tơ Hồng Đào cũng ở Quốc lộ 22 nhưng bên tay trái.

Món bò tơ Củ Chi

Bánh xèo Nam Bộ

Bánh xèo có vỏ bánh vàng ruộm ở bên ngoài, bên trong có nhân tôm, thịt, giá đỗ, đúc thành hình tròn hoặc gấp lại thành hình bán nguyệt. Bánh xèo miền Nam có trứng, khi ăn chấm nước mắm chua ngọt và rất nhiều loại rau và lá cây tại miệt vườn. Tại một số nhà hàng người ta cho thêm các loại nấm làm nhân bánh xèo ăn rất ngon miệng và bớt ngán.

Một vài địa chỉ nổi tiếng:
+ 46A Đinh công Tráng, Q.1; Mười Xiềm, 190 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, P.6, Q.3;
+ Ăn Là Ghiền, 74 Sương Nguyệt Ánh, P.Bến Thành, Q.1.

Món Bánh xèo Nam Bộ

Gỏi cuốn

Nguyên liệu để có một cuốn gỏi cuốn chất lượng là phải đầy đủ: rau, bún, tôm, thịt ba chỉ và tất nhiên không thể thiếu bánh tráng dẻo để cuốn bên ngoài. Tuy nhiên, điều chính yếu để có thể cảm nhận một cuốn gỏi ngon là thành phần nước chấm của nó. Người Nam hay dùng gỏi cuốn chấm với tương đen vì nó có vị ngòn ngọt, cộng thêm đậu phộng và đồ chua nữa. Gỏi cuốn bình dân, thân thuộc đến thế nhưng lại lá 1 trong 50 món ăn ngon nhất thế giới do CNN bình chọn. Gỏi cuốn được bày bán rộng rãi ở khắp các hàng rong, quán cóc, chợ và cả siêu thị giá chỉ 3.000VND/cuốn.

Một số địa chỉ cho bạn:
+ Vỉa hè công viên Lê Văn Tám (đường Hai Bà Trưng),
+ siêu thị BigC
+ siêu thị Coopmart

Món gỏi cuốn